دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

415

تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )

فصل يازدهم ادبيات فارسى در قلمرو تيموريان و تركمانان ( 907 - 782 / 1501 - 1380 ) دوره طولانى 120 ساله تيموريان و تركمانان ، دوره آشوب و آشفتگى است . در اين دوره يورش تيمور به ايران در اوايل سال 782 / 1 - 1380 با يورش به خراسان و سيستان آغاز شد و به دوران فترت پيش از تيموريان - كه دوره‌اى از هول و هراسهاى ناگهانى بود - خاتمه بخشيد . اوضاع منطقه حتى پس از مرگ تيمور فاتح ، بجز دوران سلطنت نسبتا آرام شاهرخ ( 850 - 807 / 1447 - 1405 ) همچنان ناآرام بود ؛ جانشينان وى نمىتوانستند با يكديگر كنار آمده و در صلح و آرامش بسر برند ؛ و حكومت بازيچهء دست رقيبان آشوبگر شده بود . در كنار شاهزادگان متعدد سلسله تيمورى ، رهبرانى ديگر در صحنه بودند نظير رهبران دو سلسله تركمان قراقويونلو و آق‌قويونلو كه در مناطق آذربايجان و غرب ايران مستقر بودند و گاهى هم به مناطق شرقى ايران هجوم مىآوردند . سرانجام اين اوضاع و احوال با استقرار شيبانيان در شرق و صفويان در غرب خاتمه يافت . نابسامانيهايى كه به تهاجم مغولان برمىگشت و سرانجام به زوال و بىنظمى دوره پس از مرگ شاهرخ انجاميد ، براى تمدن ايران انحطاط شديد و براى تفكر آن تباهى به دنبال داشت . در آغاز اين دوره شمارى از عالمان ، شاعران و نويسندگان دوره فترت بين ايلخانان و تيموريان وجود داشتند كه با آثار خود به توسعه و پيشرفت علم و ادبيات يارى و كمك مىكردند . امّا به غير از اين افراد معدود و به استثناى آنهايى كه در دربار سلطان حسين بايقرا در هرات جمع آمده بودند - و بيشتر تعليمى بودند نه اصيل - تا پاره پايانى سده نهم / پانزدهم كمتر انديشمند و يا دانشمند برجسته